thnlscantho-3
  Mạn đàm về cây Măng cụt
 
17/5/2013

 
 
 
 
Thân chào các bạn,khi nhìn hình đầu tiên mà mình đố các bạn,hẳn 99% các bạn đều trả lời rằng : - Dể ẹc ! cây măng cụt chứ gì!
Xin thưa, các bạn chỉ nói đúng nhưng chứ chưa “sành điệu” . Phải nói rằng : Đó là cây Măng . (không có tiếng “cụt” phía sau)
Tui nghĩ ,chắc suy nghĩ của các bạn cũng giống như tui cách nay mấy chục năm,khi chân ướt,chân ráo lần đầu tiên bước chân ….xuất giá tùng phụ về quê vợ ở Lái Thiêu . Từ một thằng “dân chợ” trở thành một thằng “dân vườn” là cả một quá trình chuyển đổi sâu sắc.(Xem cuộc đời “chiến đấu” của tui)
Quả thật,miệt vườn nó cũng có cái văn minh của nó,một cái văn minh rất riêng,rất đặc thù,không lẫn vào đâu được ! Vì thế mà nhà văn Sơn Nam đã từng có một quyển sách Văn minh miệt vườn để nói về lãnh vực nầy .
Nếu chúng ta chịu khó đi sâu vào chốn vườn quê sẽ thấy có rất nhiều thú vị mà chốn thị thành không thể có. Ở phạm vi bài viết nầy ,tui chỉ tập trung vào cây măng cụt mà thôi.
Thưa các bạn,nếu có dịp nào bạn bước chân đến miền đông đất đỏ Lái Thiêu,vào các vườn măng cụt các bạn sẽ thấy nhà vườn quy hoạch cây hàng trăm năm nay rất là khoa học. Cây trồng theo hàng cách nhau 8m -10 m.và mỗi giồng đất đều có mương chạy đều khắp vườn để nước có thể tự cung cấp nuôi cây (theo thủy triều ) mà không cần phải tưới.
Cây măng cụt thuộc loại cây lâu năm, tên khoa học là GARCINIA MANGOSTANA , họ Bứa (Glusiaceae ).Nó có tuổi thọ hàng trăm năm vì …rất chịu nước ngập.Mấy loại cây như : sầu riêng,mít, chôm chôm.xoài.bưởi,dâu……,chỉ cần nước ngập một tuần lễ là lá bắt đầu vàng ,rụng và…. theo ông theo bà ngay. Duy chỉ có cây măng cụt là sừng sửng uy nghiêm, trơ gan cùng tuế nguyệt! Tuy nhiên,khi nước ngập (thường hay bị vào mùa mưa ), đề nghị các bạn không được bước chân vào vườn,vì lúc đó đất bị mềm,nhão ,bước chân ta vào sẽ làm động rễ và cây măng sẽ chết.
Trong bài viết nói về cây măng cụt ,tui không đi sâu về khía cạnh đặc tính của loài cây nầy vì nó thuộc lĩnh vực của mấy vị nông học và thực vật học mà trong các tài liệu đã phổ biến .Tui chỉ nói một số thú vị về cây nầy ở miệt vườn mà tui “khám phá” ra.
Báo cáo các bạn, năm đầu tiên …xuất giá và cũng là cái tết đầu tiên tui thấy ….trái măng cụt ở trên cây! Chắc các bạn “dân chợ” như tui ai cũng đều biết trái măng cụt… bán ở chợ. Nó được chưng bày đầy ở các sạp trái cây khi vào mùa,nhưng có mấy ai thấy được nó treo tòn ten ở trên cây?Thú vị lắm các bạn. Khởi đầu mùa của nó là vào mấy ngày tết âm lịch. Lúc đó ,khi đứng dưới gốc cây nhìn lên ta sẽ thấy lẫn trong tàn lá xanh đậm là hằng hà những trái măng cụt mới tượng hình,bằng cái nút áo màu trắng (nên giai đoạn nầy gọi là “nút áo” ,sau giai đoạn “rớt nhíp” ).




Tuy nhiên có lẽ do “biến đổi khí hậu” hay “hiệu ứng nhà kính”,hay “thủng tầng Ozone” gì gì đó mà mấy năm gần đây măng cụt trổ trái muộn từ một đến hai tháng ! Thường thì năm nào đến khoản Noel ,thấy thời tiết se lạnh nhiều thì bà con mừng lắm : - năm nay trời lạnh măng trổ sai đây ( trổ nhiều,trúng mùa )!Đó là kinh nghiệm dân gian.
Trở lại chuyện trái măng, sau khi qua giai đoạn rớt nhíp,nút áo,trái măng lớn dần theo thời gian và có nhiều tên gọi, từ măng non ,già xanh ,đến điểm nghệ ( trên trái măng có những đốm màu vàng ), điểm son ( đốm đỏ ) , rồi chín hồng , chín đỏ là giai đoạn cuối của “cuộc đời trái măng” .Lúc đó trái măng trông thiệt đẹp ,vỏ có màu nâu tím đặc trưng và khi ta ăn,nó có vị chua chua,ngọt ngọt thật hấp dẩn .



Tuy nhiên ,nếu ta chậm tiêu thụ,trái măng sẽ ngày càng có màu sậm đen và cơm cũng
bị ôi vì …quá date! Lúc đó gọi là giai đoạn “măng đen”.
Còn nói về cách phân phối măng. Thường thì nhà vườn không trực tiếp bán ngoài chợ mà bán cho vựa .Vựa là một gia đình nào đó trong xóm (có thể cũng có vườn măng) nhưng điều kiện tiên quyết là phải có khiếu buôn bán và phải có …“vốn” để thu mua măng của nhà vườn trong xóm mang tới. Sau khi gom đủ chuyến xe,chủ vựa trong xóm chở đến các chợ đầu mối,giao cho chủ vựa lớn hơn như ở Sài gòn,cầu Ông Lãnh,chợ Bà Chiểu,……..
Về cách thức giao – nhận . Hiện nay người ta ….cân ký trái măng! Đó là sự biến thái theo …cơ chế thị trường. Tuy nhiên trước đây người ta giao – nhận bằng cách đếm măng .Người đếm cầm mỗi tay ba trái . Hai tay là 6 tráigọi là 1 tay măng.Cứ thế mà đếm.Cứ 20 tay măng là 120 trái.
Thường thì để bạn hàng có lời chủ vựa “cho thêm” mỗi chục 2 trái. Gọi là “chục 12”.Tui còn nghe nói ở miền Tây ,nhà vườn bán chục 14, chục 16 nữa ? ( “bạn hàng” là người đóng vai trò trung gian làm kênh phân phối giữa nhà vườn và người tiêu thụ )
Về việc phân loại ,măng cũng được chia làm nhiều nhóm tùy theo kích cở . To nhất là măng xồ ( có ý nghĩa như “cồ” ) có giá cao nhất. Kế đến là măng loại 1,2,3 ,rồi măng nhỏ ,măng bẹo ( măng dị tật ,méo mó ) , măng tay ( nhỏ hơn măng nhỏ) ,măng cuống (nhỏ xíu !) , Trong bảng xếp loại ,sau măng loại 3 thì mấy trái măng còn lại chỉ để ở nhà ăn ,vì không ai mua ! Hihi tới đây thì các bạn ….nhức đầu chưa? Người ta nói nghề “chơi cũng lắm công phu” quả đúng vậy.



À, còn một chuyện nữa . Số là ,nếu chủ nhà có khả năng “đeo bám” vườn của mình suốt 1 tháng trời thì mình được “ăn trọn”( có thể bị mất trộm chút đỉnh) , còn nếu cảm thấy không kham nổi thì cho người ta thuê hái gọi là “mướn vườn”. Trường hợp nầy chủ vườn chỉ “ăn” 1 phần,còn người mướn vườn có thể ăn 2 phần . Hết xôi,rồi việc . Mãn mùa ,người mướn vườn “bái –bay” thì cũng là lúc chủ vườn lo bón phân ,làm cỏ chuẩn bị cho vụ mùa năm sau .



Có trường hợp chủ vườn cho “mướn lá”,nghĩa là giữa chủ vườn và người mướn vườn thỏa thuận nhau hợp đồng trong 5 năm . Người mướn đánh giá năng suất trái của vườn rồi quy thành tiền trong 5 năm để thanh toán cho chủ vườn. Trong 5 năm đó,việc chăm sóc vườn đều do người mướn lo liệu theo kiểu “lời ăn,lỗ chịu”.Nếu năm đó trúng mùa thì người mướn được lợi còn nếu thất mùa thì cũng ráng….năm sau bù lỗ ! Cách làm nầy giúp chủ vườn tuy thu nhập ít nhưng nhàn nhã và vườn của mình cũng được chăm sóc chu đáo ,vì dù muốn dù không,người thuê cũng phài o bế mảnh vườn thì mới có năng xuất cao được.
 
Đến đây là chấm hết bài viết về cây măng cụt rồi .Một lần nữa tui nhắc các bạn khi về Lái Thiêu,ghé vườn măng cụt , các bạn làm ơn bỏ bớt chữ “cụt” phía sau thì mới là SÀNH ĐIỆU , các bạn nhé !
 
                                                                             
Lê Xuân Sang : ( NLS Blao ).
Tốt nghiệp sư phạm NLS khóa 5.
GS trường Trung học Nông Lâm Súc Ba Xuyên
 
  Số lượt người đọc từ ngày đầu tháng: 264456 visitors (944369 hits)  
 
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=