thnlscantho-3
  Bản năng mẫu tử
 
13/5/2012


NGHĨ V BN NĂNG MU T TRONG NGÀY L M

 

Nguyn Thượng Chánh, DVM

 

 

 

 T trước ti nay nhiu người thường nghĩ rng bn năng mu t (instinct maternel) là mt kh năng thiên phú và t nhiên tt c mi người m, nhưng thc tế đôi khi không đúng như vy mt s người ph n.

 

 

 

                                                                  ***

 

Các nhà tâm lý hc nghĩ rng danh t bn năng rt đúng thú vt nhưng không my phù hp người.

 

Tht vy tùy theo loài, đ sinh tn và duy trì nòi ging mà thú m có nhng cách nuôi dưỡng, săn sóc và bo v thú con khác nhau.

 

Con người là mt sinh vt thượng đng nên khác bit hơn vi thú vt. Ngoài bn năng ra chúng ta còn có tình yêu thương.

Tình mu t là mt tình yêu thương vô b bến, hoàn toàn trn vn, nhm mc đích tha mãn mi nhu cu và ý mun ca đa con.

Tình mu t người m có th đã nhen nhúm t lúc đa con chưa chào đi.

 Lòng m bao la như bin Thái Bình. M ước mong khi con ra đi con  được mi b hnh phúc.

 

Hnh phúc ca con cũng chính là hnh phúc ca m. Đó là chu trình cho và nhn người m mà các bác sĩ tâm lý thiếu nhi (pédopsychiatre) gi là cycle du don.

 

La maternité psychique, c'est cette dimension d'échange et de partage d'univers de totalité que l'un et l'autre se donnent, se le donnant dans le cadre de ce que l'on appelle dans ce livre, le cycle du don. (« Quand les femmes ne naissent pas mères » Jean Marie Delassus, Pédopsychiatre).

 

Bn năng mu t do th đc?

 

Lúc va mi sinh xong, người m tht s chưa có đ thi gian đ tìm hiu và cm nhn được mùi da tht cũng như tiếng khóc đc bit ca con mình.

 

Trong nhiu trường hp, khoa hc cho rng bn năng mu t được xây dng t nhng tiến trình phc tp ca h thn kinh trung ương đng thi cũng nh vào kh năng tri giác đc bit ca con người và thông qua mt giai đon hc tp (apprentissage) bao gm s tiếp xúc trc tiếp, ôm p, cho bú, chăm sóc và nuôi dưỡng đa con mi sinh ra.

 

Bn năng mu t do bm sinh?

 

Nếu theo như li truyn tng trong dân gian, thì bt c người m nào cũng có th d dàng nhn biết bng trc giác đa con mình sinh ra.

 

Phi chăng, có mt si dây thiêng liêng vô hình gn lin m vi con. Đó là bn năng mu t.

 

Bn năng mu t người m là mt vn đ vô cùng phc tp.

 

Sarah Blaffer Hrdy, mt nhà nhân chng hc thuc Hàn Lâm Vin Khoa hc Hoa Kỳ cho rng bn năng mu t do môi trường và xã hi to ra.

 

Vào thế k th 18 ti Âu Châu lut bt buc các sn ph phi đi làm vic ngay khi h va mi sanh xong. S kin ny khiến mt vài loi hormones cá bit không kp xut hin ra đ giúp vào vic xây dng tình cm gn bó gia m và con.

 

Mt kho cu thc hin ti Paris vào năm 1850 cho biết nếu đ người m cho con bú trong vòng 18 ngày liên tc thì vn đ b con s gim đi được 10%.

 

Nếu nói rng tt c ph n du có bn năng mu t mt cách bm sinh vy ti sao có nhiu bà m, li b phế con cái, hành h chúng, đem cho cô nhi vin và thm chí có khi còn đem bán con mình cho người khác.

 

Cũng có nhng người m không có lương tâm, vô cùng tàn ác, nhn tâm giết chết con ca h sinh ra, như trường hp gn đây bên Pháp có v bà m giết 8 đa con.

Tht khó hiu!

 

Thú vt: tình mu t hay hóa hc?

 

 Đ sinh tn cũng như đ duy trì nòi ging, thú cái được trang b mt h thng (th giác, khu giác, thính giác) giúp nó nhn biết nhng thú con do nó đ ra. Phi chăng đó là do tình mu t hay là đóch là do nhng phn ng hóa hc?

Thú m cn phi nhn biết con ca nó đ có th săn sóc, nuôi dưỡng, cho bú và bo v.

 

thú cái, phn x làm m được khơi màu nh vào tác đng ca mt s hormone tiết ra,lúc giao hp, lúc th tinh, lúc đ trng ( rùa, chim…) hay lúc sinh sn (thí d chó,mèo  heo,bò…) hoc khi có s hin din ca thú m côi thuc mt chng loi khác.

 

các loài côn trùng sng thành xã hi cao như loài ong và gm có ong chúa (đđ), ong đc  đ giao ging vi ông chúa và ong th có bn phn chăm lo cung cp thc ăn đ nuôi dưỡng cho c t ongmà đc bit làcác ong non hay u trùng (larves). Ong th chiếm đa s. Đó là nhng ong cái nhưng không có kh năng sinh sn.

Nh vào các mùi hương đc bit có tên là phéromones xut phát t ong non nên các ong trưởng thành có th xác đnh được v trí, phái tính, cũng như giai đon tăng trưởng ca thế h ong non đ nuôi dưỡng. Ong chúa cũng tiết ra mùi hương đc bit QMB (Queen mandibular pheromone) lúc đang bay đ quyến r các ong đc xáp li phi ging.

 

A brood pheromone identified in honeybee larvae has primer and releaser pheromone effects on adult bees

Bees are also well known for communicating through the use of pheromones. Another widely identified chemical signal in bees is the Queen Mandibular Pheromone (QMP). This pheromone ensures that the queen is the only reproductive female in the hive by compromising the reproductive systems of worker bees. It also provides an attractant signal to the drones.

 

loài hũu nhũ Phéromones là nhng tính hiu hóa hc được cm nhn ti mt b phn đc bit gi là voméronasal trong mũi.T đó, các tính hiu được truyn v nhng trung khu đc bit trong não b.

 

  người, phéromone hay là mùi đc biêt tiết ra t thân th ca đàn bà hay ca đàn ông. Chính  hương tình ny có kh năng kích thích, và gi hưng phn người khác phái tính.

 

S tng hp phéromones ong non được ch đnh bi nhng di th (genes) cá bit ca loài.

Bn năng ong th nhn biết u trùng có th được xem là lp tc hay bm sinh.

 

loài bò, hormones cũng đóng mt vai trò quan trng trong hành vi làm m ca bò cái. Hormone oestradiol giúp co tht âm h trong lúc đ.

 

dê cái, s kích thìch âm h lúc đ kéo theo s tiết ra hai loi hormones

- noradrenaline, giúp dê m ghi nh mùi dê con khi liếm .

-oxytocine giúp to nên nhng dây liên lc m con cũng như giúp vào vic cho con bú.

 

Mi dây liên lc đc bit gia thú m và thú con được thiết lp rt nhanh chóng lúc thú m va đ xong vì vy vic gi thú m côi vào chung by đ bú là mt vn đ rt ư là khó khăn.

 

cu, sau khi đ cu cái biết nhn din ngay nhng con nào là con ca nó va mi đ ra đ săn sóc và cho bú đng thi cũng đ loi b ra nhng con khác by.

 Khoa hc gi hin tượng ny la bonding, có được nh vào tác dng ca mt vài loi hormones phi hp vi vài tính hiu t cu con mà quan trng nht là mùi ca nó.

 

Richard H. Porter et alDevelopmental Psychobiology

Volume 24, Issue 3, pages 151–158, April 1991

http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/dev.420240302/abstract

 

 

Thú cái mi đ, đang cho bú hoc trong thi gian nuôi con đu có bn năng mu t rt ni bt.

 Đ bo v con, chúng có khuynh hướng thường hay tn công hoc cn nhng ai mun xáp li gn chung vì vy rt nguy him.

 

Cũng như người, hin tượng b con, b thú vt cũng có th xy ra, tuy rng rt hiếm thy.

 

Hin tượng mèo cái cn chết con, ăn tht con cũng đôi khi thy xy ra. Có mt s gi thuyết như : đây có thlà mt bn năng t v vì mèo cm thy bđe da, lo âu,  mèo con có mùi l, khác thường (vì b chúng ta s mó vào), hay có nhng mèo con m yếu bnh hon nên mèo m cn phi cn chết bt.

 

 

Ngày L M Trên Thế Gii năm 2012

 

Ngày Hin Mu hay Ngày ca M (Tiếng Anh: Mother's Day) đương thi được khi xướng bi bà Anna Marie Jarvis ti thành ph Grafton, tiu bang Tây Virginia, Hoa Kỳ, đ tôn vinh nhng người m hin, đc bit là trong khung cnh ca mái m gia đình. Theo truyn thng ca Hoa Kỳ và đa s các quc gia trên thế gii ngày nay, Ngày Hin Mu được t chc hng năm vào ngày Ch Nht th nhì ca tháng 5. Mt s nước khác cũng có các ngày l tương t được t chc vào các ngày khác trong năm.(Wikipedia)

 

Vit Nam

Trước đây ch min Nam vi L Vu Lan, nhưng nhng năm gn đây do s lan rng ca Internet và các phương tin thông tin đi chúng, nó đã được ph biến c nước và được mi người hưởng ng. Vào ngày này, nhng người con nh ơn m s dành đến cho m ca mình nhng món quà ý nghĩa, t vt cht đến tinh thn. Thông thường nhiu người chn ngày Ch Nht th nhì trong tháng 5.

Ngày dành cho các bà m Vit Nam có khá nhiu, như L Vu Lan, ngoài ra còn có các ngày dành cho ph n như 8 tháng 3 (Quc tế Ph n), Ngày Ph n Vit Nam.(Wikipedia)

 

http://www.mothersdaycentral.com/when/

 

-Hoa Kỳ, Canada, Australia,Đc…(Ngày chúa nht thhai ca tháng năm): 13 tháng 5, 2012

-Anh Quc 18 tháng 3 , 2012

-Pháp 27 mai 2012

 

May 13 (second Sunday in May) - Anguilla, Aruba, Australia, Austria, Bahamas, Barbados, Belgium, Belize, Bermuda, Bonaire, Botswana, Brazil, Brunei, Burma, Canada, Chile, China, Colombia, Croatia, Cuba, Curaçao, Cyprus, Czech Republic, Denmark, Dominica, Ecuador, Estonia, Ethiopia, Fiji, Finland, Germany, Ghana, Greece, Grenada, Honduras, Hong Kong, Iceland, India, Italy, Jamaica, Japan, Latvia, Liechtenstein, Macao, Malaysia, Malta, Netherlands, New Zealand, Pakistan, Peru, Philippines, Puerto Rico, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Samoa, Singapore, Sint Maarten, Slovakia, South Africa, Sri Lanka, Suriname, Switzerland, Taiwan, Tanzania, Tonga, Trinidad and Tobago, Turkey, Uganda, Ukraine, United States, Uruguay, Venezuela, Vietnam, Zambia, Zimbabwe

 

May 27 (last Sunday in May) - Algeria, Dominican Republic, Haiti, Mauritius, Morocco, Sweden, Tunisia, France and French Antilles (France is the last Sunday in May except if it coincides with Pentecost day (50th day after lent), in which case it is shifted to the first Sunday in June

 

        May 30 - Nicaragua

        June 1 - Mongolia

        June 12 (second Sunday in June) - Luxembourg

        June 26 (last Sunday in June) - Kenya

        August 12 - Thailand (Queen Sirikit Kitiyakara's birthday)

        August 15 - Costa Rica, Antwerp (Belgium)

        October 10 (second Monday in October) - Malawi

        October 14 - Belarus

        October 16 (third Sunday in October) - Argentina

        December 8 - Panama

        December 22 - Indonesia

 

 

Tham kho:

 

-Myriam Rebeyrotte. Reflexiences. La relation mère- petit est elle innée ou acquise

http://www.reflexiences.com/dossier/142/la-relation-mere-petit-est-elle-innee-ou-acquise-/

-Chez l’animal : amour  maternel ou chimie?

http://www.reflexiences.com/dossier/142/la-relation-mere-petit-est-elle-innee-ou-acquise-/2/chez-l-animal-amour-maternel-ou-chimie-/

-Le Nouvel observateur. L’instinct maternel existe-t-il?

http://hebdo.nouvelobs.com/sommaire/notre-epoque/090259/l-instinct-maternel-existe-t-il.html

 

 

Montreal, 2012


 
  Số lượt người đọc từ ngày đầu tháng: 271354 visitors (954657 hits)  
 
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=