thnlscantho-3
  Tôi bị cúm quật ngã
 
11/1/2013

TÔI BỊ CÚM QUẬT NGÃ

 

Nguyễn Thượng Chánh, DVM

 

Cúm là một bệnh đã có từ ngàn xưa.

412 năm trước Tây lịch, tổ sư ngành y học là Hippocrate đã từng mô tả một trận dịch bệnh biểu lộ bằng những triệu chứng tương tợ với bệnh cúm ngày nay.

Tại Bắc Mỹ, mùa đông giá lạnh báo hiệu mùa cúm thường niên(seasonal Influenza) sắp đến.Mỗi năm,, lối tháng 9 tháng 10,giới trách nhiệm y tế đều có phổ biến thông cáo khuyên giới cao niên,  phụ nữđang mang thaicũng như trẻ em nên đi chủng ngừa cúm.

Từ đầu tháng 12 năm 2012 vừa qua,  bệnh cúm có khuynh hướng gia tăng lên bất thường tại Bắc Mỹ. Các bệnh viện  tại Montreal đều đông nghẹt bệnh nhân nhất là trẻ em và người lớn tuổi đến khám vìcảm cúm.Cơ quan Agence de Santé Publique du Canada cũng nhưCDC Hoa kỳđều cho biết năm nay tác nhân gây bệnh cúm thường niên chủ yếu là một dạng đột biến của viruscúm heo có tên làInfluenza A (H3N2)Variant Virus.

Hai vợ chồng người gõ không may nên bị virus cúm H3N2v quật ngã suốt 5-6 ngàyliềntrước lễ Giáng sinh..

Tại Hoa Kỳ, Virus  H3N2 (có chứa di thểbộ khung matrix(M) gene của virus 2009 H1N1 đại dịch cúm toàn cầu)được xác địnhlần đầu tiên ở ngườitừ tháng july-dec/ 2011.Có tất cả 12 ca H3N2v (Indiana, Iowa , Maine, Pennsylvania và West Virginia). Đây là Virus đột biến được tìm thấy ở người và được gọi là  “H3N2v” viruses.Từ  tháng jan đến sept 2012 có 307 ca nhiễm H3N2v được xác nhận tại 11 tiểu bang.CDC cho biết thông thưòng người bị lây nhiễm vì có sự tiếp xúc lâu dài với loài  heo, chẳng hạn như trong các nông trại hoặc trong các chợ phiên, tuy nhiên cũng có trường hợp người lây trực tiếp qua người nữa, nhưng rất hiếm thấy hơn. (CDC)

Influenza viruses that normally circulate in pigs are called “variant” viruses when they are found in people. Influenza A H3N2 variant viruses (also known as “H3N2v” viruses) with the matrix (M) gene from the 2009 H1N1 pandemic virus were first detected in people in July 2011. The viruses were first identified in U.S. pigs in 2010. From July – December 2011, 12 cases of H3N2v infection were detected in the United States (Indiana, Iowa, Maine, Pennsylvania, and West Virginia). From January to September 2012, 307 cases of H3N2v infection across 11 states were detected. These infections were mostly associated with prolonged exposure to pigs at agricultural fairs. Limited human-to-human spread of this virus has been detected as well (Iowa, West Virginia) but no sustained community spread of H3N2v has been identified at this time. It's possible that sporadic infections and even localized outbreaks among people with this virus will continue to occur. (CDC)

Influenza A (H3N2) Variant virus

http://www.cdc.gov/flu/swineflu/h3n2v-cases.htm


 

Influenza A(H3N2) variant virus(photo CDC)


Tình hình cúm tính đến cuối tháng 12,2012 tại Hoa Kỳ (theo CDC)

 

Virus cúm thuộc ARN, họ Orthomyxoviridae, chi Influenza. Căn cứ trên cấu trúc của nucleoprotéine mà người ta chia virus cúm ra làm 3 loại: A,B, C.

Influenza A quan trọng nhất vì nó có thể gây bệnh cúm ở thú vật và ở người cũng như có thể gây ra các bệnh dịch (epidémie):

- Grippe asiatique (1958-59) H2N2, Grippe de HongKong (68-70) H3N2, Grippe russe (77-78) H1N1, Grippe aviaire (1997-2009) H5N1.

 -và có khi là những trận đại dịch toàn cầu (pandemie) chẳng hạn như đại dịch (Spanish flu) năm 1918-1919.

Virus Influenza A có khả năng đột biến (mutation), thay đổi cấu trúc kháng nguyên và biến đổi tính gây bệnh không chừng. Bởi lý do nầy việc sản xuất ra thuốc chủng ngừa (vaccin) gặp rất nhiều khó khăn và trở ngại. Một loại vaccin chỉ hữu hiệu để phòng ngừa một loại virus đặc thù nào đó mà thôi.

The virus has the "ability" to change its virulence, which can result in either milder or more severe epidemics. The mutation of the RNA allows for the changing strength of the virus. The actual purpose of these mutations, as with any living species, is to enable the further existence of the virus. The results of these genetic changes are different spike patterns which enable the virus to overcome previous immunity or vaccination of its host population. (2) As a consequence of mutation, both types A and B contain hundreds if not thousands of different strains, many which are capable of causing an epidemic

 

Virus Influenza được phân loại bằng cách nào?

Ngày nay các nhà khoa học phân loại virus influenza A qua cách xác định kháng nguyên (antigèneglycoprotéine bề mặt của virus (glycoprotéine de surface). Các chất kháng nguyên nầy được chia ra làm hai nhóm chánh:

-          Những hémagglutinines (HA)

-          Những neuraminidases (NA)

Có tất cả 14 HA được đánh số từ H1 đến H14 và có 9NA được đánh số từ N1 đến N9.

Virus bệnh cúm gia cầm tại Á Châu là sự kết hợp giữa H5 và N1 để cho ra một nhóm phụ hay subtype, đó là virus Influenza A /H5N1.

HA rất cần thiết vì nó giúp virus bám vào tế bào tiếp nhận của vậtchủ (người hay thú vật) trong những giây phút đầu tiên của sự lây nhiễm. Ngay khi đó cơ thể sẽ phản ứng lại sự xâm nhập của virus bằng cách ra lệnh cho hệ miễn dịch sản xuất ra kháng thể anticorps để chống lại các chất sinh kháng glycoprotéines của virus. Đây là nguyên tắc căn bản của miễn dịch học.

Ngoài hai loại sinh kháng H và N ra thì cũng còn một loại protéine khác nữa. Đó là nucléoprotéine (NP) giúp các nhà nghiên cứu xếp loại virus cúm ra thành Influenza A, Influenza B, và Influenza C.

NP được xem là protéine đặc thù (spécficité) của virus đối với một loài vật nhất định nào đó.

 


 

The Influenza (Flu) virus

Hiện tượng di chuyển và hiện tượng hoán chuyển kháng nguyên (Antigenic drift & Antigenic shift)

Tính đa dạng của virus Influenza A được biểu hiện qua hai hiện tượng Antigenic drift và hiện tượng Antigenic shift.

-Hiện tượng di chuyển kháng nguyên (antigenic drift): xảy ra thường xuyên qua hiện tượng đột biến ngẫu nhiên lúc virus tái sản (replication). Sự đột biến của virus thường được biểu lộ ra bằng sự thay đổi vị trí acid amin của chất kháng nguyên HA nào đó. Nhờ vậy virus thoát khỏi sự nhận diện của hệ miễn dịch của vật chủ (host).

Chính kháng thể hóa giải (anticorps neutralisant) được sản xuất ra khi vừa bị lây nhiễm đã làm nẩy sinh ra hiện tượng di chuyển của phần kháng nguyên HA trên virus đi nơi khác. Người ta gọi đó là hiện tượng di chuyển kháng nguyên antigenic drift.

Hiện tượng antigenic drift xuất hiện trung bình mỗi hai năm một lần và làm phát sinh ra những dịch bệnh có giới hạn trong không gian và trong thời gian.

 

-Hiện tượng hoán chuyển kháng nguyên (antigenic shift):  ngược lại với antigenic drift, antigenic shift vẫn còn là một hiện tượng rất hiếm hoi, xảy ra cứ mỗi 10-20 năm một lần.

Chính antigenic shift quyết định sự bộc phát ra của những cơn đại dịch toàn cầu (pandémie) Thí dụ điển hình là đại dịch cúm 1918-1919 mà người ta thường gọi là Spanish Flu hayGrippe Espagnole do virus cúm heo A /H1N1 gây ra vàđã giết hại hằng mấy chục triệu người trên thế giới vào thuở đó.

Antigenic shift thật ra là sự kết hợp về mặt di truyền giữa 2 nhóm virus influenza khác nhau nhưng cả hai đều nằm chung trong cùng một tế bào tiếp nhận của vật chủ (host cell). Sự kết hợp nói trên có thể làm phát sinh ra 256 cách phối hợp di truyền khác nhau.

Đó là tất cả sự phức tạp và nhiệm mầu của tạo hóa để giúp vào sự sống còn và tồn tại của một sinh vật, ở đây là virus cúm.

Antigenic shift

http://en.wikipedia.org/wiki/Antigenic_shift

 

National Institute of Allergy and Infectious diseases (NIAID) illustration of potential influenza antigenic shift (Wikipedia)

 

 

 

 

 

 

 

Virus Influenza A được thấy ở nhiều loại động vật khác nhau.

Virus cúm được thấy ở gia cầm, chim chốc, người, heo, ngựa và một số loài hữu nhũ sống dưới biển chẳng hạn như cá voi. Có thể nói virus Influenza ở các loài vật nầy đều có nguồn gốc từ virus Influenza gốc gia cầm mà ra cả.

Ổ chứa tự nhiên (réservoir, carrier) của virus Influenza A là thủy cầm (waterfowl) và đặc biệt là loài vịt trời. Các cuộc nghiên cứu và theo dõi các loài thủy cầm từ trước tới nay đều cho thấy có sự hiện diện của các subtypes như Influenza A/ H1-14 và N1-9.

Vịt trời (Internet)

Virus Influenza tái sản (replication) trong vịt trời và theo phân ra ngoài để lây nhiễm một vùng môi sinh rộng lớn. Thói quen thường di chuyển của loài vịt trời là nguyên nhân chánh làm lây lan bệnh cúm đi khắp thế giới.

Virus Influenza có vẻ thích ứng hoàn toàn ở loài chim. Tất cả virus Influenza ở heo đều có nguồn gốc từ virus Influenza gia cầm.

Virus Influenza ở loài ngựa và ở loài cá voi cũng có nguồn gốc từ virus cúm gia cầm mà ra.

Tuy nhiên virus cúm ở ngưạ và ở cá voi lại không có khả năng đi lây nhiễm sang cho các loài vật khác. Khoa học chưa có câu giải thích về hiện tượng nầy mà chỉ có thể đưa ra giả thuyết đây là một ngõ cụt dịch tễ học (cul de sac épidémiologique, epidemiological dead end).

 

 

Heo rất nhạy cảm với virus H1N1 và H3N2 của người và gia cầm

 Heo được xem như ổ trung gian hay “ thuyền pha trộn “ (mixing vessel), nơi đó các di thể (gene) từ những virus cúm khác nhau có thể pha trộn và phát triển để tạo ra những virus mới có tiềm năng lây nhiễm cho người. Đây là trường hợp dịch cúm heo Mexico năm 2009 vừa qua.

Heo có thể truyền virus cúm của chúng cho người, cho vịt, cho gà Tây...

Qua biến cố dịch cúm heo ở Mexico tháng tư 2009, người ta e sợ rằng virus Influenza A/H1N1 là một virus đột biến có pha trộn các phân tử ADN của virus gia cầm, heo và người. Virus đột biến (mutant) đã phá lệ và đốt giai đoạn để lây nhiễm sang cho người đồng thời cũng có khả năng tạo tính lây nhiễm từ người nầy sang người nọ với nhau.

 Đây là một ca mới lạ ít thấy xảy ra trong điều kiện bệnh cúm heo bình thường.

Tháng 6/2009 cơ quan Y Tế Quốc tế cho ban bố tình trạng đại dịch toàn cầu A/H1N1.

 On June 11, 2009, the WHO declared an H1N1 pandemic, moving the alert level to phase 6, marking the first global pandemic since the 1968 Hong Kong flu

Xin mời các bạn đọc mặt trái của đại dịch toàn cầu cúm heo H1N1 (năm2009) qua bài viết dưới đây:

 Nguyễn Thượng Chánh-Tâm thư của heo gởi cho người

http://www.advite.com/TamThuCuaHeoGoiChoNguoi.htm

Cảmcúm:giống nhau màcũng khác nhau

Triệu chứng cảm và cúm thường hơi giống nhau vì cả hai đều do virus gây ra. Các loại virus cảm cúm thường hoạt động mạnh vào mùa đông.

Thường thì triệu chứng cảm nhẹ hơn triệu chứng cúm. Người bịcảm thường hay bị chảy mũi hoặc hay bị nghẹt mũi và không biểu lộ ra những biến chứng nào quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe chẳng hạn như viêm phổi, viêm do vi khuẩn , cần phải nầm nhà thương…

Người bị cúm cảm thấy uể oải, mệt mỏi, đau nhức bắp cơ

*Cảm (rhume, common cold) do cả trăm loại virus gây ra, tiêu biểu nhứt là Rhinovirus.

*Cúm (grippe, influenza, flu) chỉ do rất ít loại virus gây ra mà thôi, vì lẽ nầy nên người ta chỉ có thể làm vaccin ngừa cúm chớ không thể nào làm vaccin ngừa cảm được.

Tự chữa lấy bệnh cảm cúm

Phần đông chúng ta thường tự chữa lấy bằng những thứ thuốc có sẵn trong nhà như aspirin hoặc tylénol chẳng hạn.

Có người còn phối hợp thêm một vài phương pháp ngoại khoa quốc hồn quốc túy Việt Nam như đánh dầu cù là, dầu gió xanh, cạo gió, bắt gió, giác hơi vv…cho mau hết bệnh. Đây là những chiêu mà người gõ thích nhất mỗi khi bị bệnh.

Cạo gió (internet)

Nói chung, các thuốc thông thường để chữa cảm cúm đều có thể mua một cách tự do, không cần phải có toa bác sĩ. Không phải vì thế mà chúng không có phản ứng phụ.

Thuốc đau nhức, sirop ho…mua tự do không cần toa (photo NTC 2004)

 

Trước khi mua, bạn nên tham khảo với dược sĩ nếu bạn có vấn đề đặc biệt như đang bị bệnh tiểu đường, cao máu, có thai, hoặc mua cho cháu bé uống. Cũng nên cho dược sĩ biết nếu bạn đang sử dụng một loại thuốc thiên nhiên nào đó mục đích để phòng tránh sự tương tác interaction có thể có giữa các loại thuốc với nhau.

 

  Kết luận

Cảm cúm do virus gây ra cho nên không cần phải uống thuốc kháng sinh vô ích.

Tất cả các loại thuốc trị cảm cúm chỉ có công dụng giúp cho ta bớt đau nhức, dễ chịu mà thôi,và sau một thời gian năm mười ngày, thường là sẽ tự nhiên hết bệnh.Tuy nói vậy, nhưng cũng phải đề phòng các biến chứng, như viêm phổi chẳng hạn có thể rất nguy hiểm nhất là đối với trẻ em, các cụ lớn tuổi cũng như đối với các người mà hệ miễn dịch đã bị suy yếu sẵn vì bệnh lý nào đó.

Trường hợp có nóng sốt cao, hoặc triệu chứng có mòi gia tăng thì cần đi khám bác sĩ ngay lập tức.

Nghỉ ngơi, tịnh dưỡng, uống nhiều nước, ăn cam, ăn cháo gà thật nóng bỏ nhiều hành, gừng, nhiều tiêu, cạo gió, bắt gió, và thoa dầu khắp lưng, ngực và dưới lòng hai bàn chân, giác hơi, làm massage đấm bóp, nếu có thể chơi luôn một nồi nước xông (mua trong tiệm thuốc Bắc) trùm mền kín cho ra mồ hôi như tắm cam đoan đã lắm và bạn sẽ khỏe lại ngay lập tức.

Đó là cách chữa trị theo lối quốc hồn quốc túy Việt Nam. Bảo đảm rất hiệu quả mà chẳng tốn bao nhiêu tiền…Chắc các dược sĩđang có nhà thuốc không mấy hài lòng với lời khuyên « phải gió »của người gõ!

Khi bà dược sĩ đổi nghề (Photo NTC 2010)

 

 

Tất cả đều là những phương cách giúp chúng ta mau lành bệnh. Nếu bạn vừa mới bắt đầu cảm thấy ớn ớn trong người, hơi đau cổ họng và ho hen xụt xịt thì lấy chanh ăn luôn vỏ cũng đở lắm.

Nên nhớ đi ngủ riêng một mình ở chỗ khác cho yên, để tránh lây cho bà xã và cũng để bả khỏi phải chịu cực hình bị bắt buộc nghe mình sủa suốt đêm bên lỗ tai.

Tại Hoa Kỳ và Canada, mỗi năm giới y tế thường khuyến cáo dân chúng nên đi chích ngừa cúm (Canada, chích chùa, free) vào mùa thu trước khi mùa dông đến.

Đây là cách phòng ngừa hữu hiệu nhất.

Thiên hạ hay nói một cách bông đùa rằng đối với cúm  nếu không có biến chứng, thông thường nếu uống thuốc thì trong một tuần lễ hay hơn thì bệnh sẽ dứt, còn nếu không có uống thuốc men gì ráo thì cao tay lắm trong vòng 7-10 ngày bệnh cũng tự nhiên khỏi mà thôi

.

Ăn tô cháo gà nóng giải cảm mạo (internet)

Cần nên nhớ là bệnh cúm rất dễ lây không những qua không khí mà cũng thường hay truyền từ người nầy qua người khác qua việc ôm nhau áp má (hugging) hay qua cái bắt tay thân thiện.

Ôm nhau áp má (hugging)coi chừng lây bệnh cúm (photo NTC 2012)

Vậy sát trùng tay và rửa tay thường xuyên bằng savon là điều cần phải làm để ngừa cảm cúm./.

Rửa tay thường xuyên (internet)

 

 

 

Đọc thêm :

            - Bs Nguyễn Thuợng Chánh-  Ds Nguyễn Ngọc Lan

Từ Darwin đến H5N1

http://www.advite.com/darwin.htm

Rửa tay để bảo vệ sức khỏe

http://www.advite.com/ruatay.htm

              Tự chữa lấy bệnh cảm cúm

http://www.advite.com/tuchuabenhcamcum.htm

Thiên nhiên không phải hoàn toàn là vô hại

http://nguoivietboston.com/?p=12299

 

-CDC –Cold vs Flu

http://www.cdc.gov/flu/about/qa/coldflu.htm

- Webster RG, Bean WJ,Gorman OJ. Evolution and Ecology of Influenza A viruses, Microbiologie Rev. 1992; 56:152-179

 

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1579108

 

 http://mmbr.asm.org/cgi/reprint/56/1/152

 

 

-  Josée Daigneault, DMV, M. Sc. Revue  de l”influenza chez le porc et état de la situation au Québec. CRAAQ

http://www.agrireseau.qc.ca/porc/documents/Daigneault_Josee.pdf

 

 

 

Montreal,Jan 8,2013

 

 

 
  Số lượt người đọc từ ngày đầu tháng: 235007 visitors (876732 hits)  
 
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=