thnlscantho-3
  Bệnh cúm H5N1ở vịt
 
8/8/2012

 

BỆNH CÚM GIA CẦM H5N1 Ở VỊT

         ( AVIAN INFLUENZA – AI )

                  K/S Đặng Hoàng Minh

 

          Bệnh cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, nguy hiểm lây lan rất nhanh, gây chết hàng loạt gia cầm và chim hoang dã, có thể lây sang người, do virus Typ A họ Orthomyxorviridae gây nên. Bệnh cúm gia cầm hay bệnh cúm gà vịt về thực chất phải hiểu đó chỉ là một bệnh.

          Tổ chức y tế thế giới (WHO) và tổ chức thú y thế giới (OIE) đã thống nhất định nghĩa như sau : Bệnh truyền nhiễm của gia cầm gây ra bởi bất cứ virus cúm Typ A có chỉ số gây bệnh tiêm qua đường tĩnh mạch cho gà 6 tuần tuổi lớn hơn 1,2 hoặc là bất cứ virus nhóm A Typ phụ H5 hoặc H7 không phụ thuộc vào độc lực và tính gây bệnh của chúng cho gia cầm.

          - Nhóm virus có độc lực cao, gây bệnh cúm cấp tính, tỷ lệ tử vong cao gọi là HPAI.

          - Nhóm virus có độc lực thấp, gây cúm thể nhẹ, phát triển chậm, tỷ lệ tử vong thấp gọi là LPAI, 

  

1.Nguyên nhân bệnh

Bệnh cúm gia cầm do virus Typ A, chứa ARN với 2 loại kháng nguyên bề mặt dùng để phân loại là H và N. Kháng nguyên H có 15 loại từ H1 đến H15, kháng nguyên N có 9 loại từ N1 đến N9.

Cũng vẩn là virus cúm H5N1 có độc lực cao ( HPAI) gây ra bệnh cúm gia cầm ở vịt, vịt xiêm và các loại gia cầm cạn ( gà, cút, bồ câu ). Khác với loài gia cầm cạn, có một số vịt, vịt xiêm bị nhiễm virus H5N1 có độc lực cao ( khoảng 5,0-6.5%) không có biểu hiện triệu chứng bệnh. Nhưng chúng vẩn thải virus cúm ra môi trường tự nhiên, làm gia cầm khỏe nhiễm virus phát bệnh và lây lan thành dịch.

Các loại thủy cầm hoang ( vịt trời, ngỗng trời, mòng biển…) có sức đề kháng cao với virus cúm H5N1 nên có thể nhiễm và mang virus cúm H5N1 nên có thể nhiễm và mang virus trong một thời gian và không có triệu chứng bệnh, trở thành vật tàng trữ và nguồn lây truyền virus cúm trong tự nhiên.

Virus lây truyền rộng qua môi trường nước vì virus H5N1 có thể tồn tai 2-4 tuần.

Ở Việt Nam tuổi mắc bệnh sớm nhất ở gà là 26 ngày, vịt 28 ngày, vịt xiêm 24 ngày và tuổi mắc bệnh muộn nhất trong một số đợt cúm vừa qua ở gà 10 tháng , vịt là 18 tháng, vịt xiêm Pháp 14 tháng tuổi.

Dịch cúm gia cầm H5N1 ở vịt, vịt xiêm có thể xảy ra quanh năm. Nhưng tập trung vào vụ đông xuân có nhiều thủy cầm hoang di trú và vận chuyển, giết mổ gia cầm với số lượng lớn vào dịp Tết âm lịch.

 

2. Cách truyền lây

Thực tế các đợt dịch ở Việt Nam vừa qua đã cho thấy, khi vịt bị nhiễm bệnh, thì chỉ sau từ vài ba giờ đến vài ngày cả ô chuồng đều bị cúm. Điều đó chứng minh thời kỳ ủ bệnh rất ngắn, đàn vịt bị lây bệnh chủ yếu qua con đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp hoặc bị lây bệnh từ nguồn gốc thức ăn, nước uống, dụng cụ môi trường bị ô mhiễm virus cúm.

Chưa có bằng chứng nào chứng minh virus cúm có khả năng truyền qua phôi, nói cách khác bệnh không tuyền dọc từ gia cầm mẹ qua phôi trứng cà sang con.

 

3. Cơ chế sinh bệnh

Khi virus cúm xâm nhập vào cơ thể vật chủ lập tức sinh sản , theo phương thức tự nhân đôi cấp số nhân một cách nhanh chóng, ngay tại nơi chúng ngiễm vào cơ thể lúc ban đầu, đó là tế bào niêm mạc đường hô hấp, đường tiêu hóa và chỉ sau vài giờ đến 3 ngày chúng được đào thải ra ngoài cơ thể theo phân, nước giải, đờm rãi … Từ đây phát tán ra môi trường bên ngoài làm ô nhiễm môi trường, thức ăn, nước uống, không khí. Những gia cầm khoẻ mạnh khác nhanh chóng bị nhiễm bệnh qua thức ăn, nước uống, hít khí có virus cúm từ môi trường, dụng cụ chăn nuôi ô nhiễm virus.   

Từ nơi thâm nhập vao cơ thể, virus cúm nhanh chóng theo đường huyết, đường Lympho, di hành đến tất cả các cơ quan của cơ thể, gây nên hiện tượng nhiễm trùng huyết rất nặng, làm cho cơ thể nhanh chóng bị suy  sụp và dẫn đến tử vong.

 

4.Triệu chứng

Thường có thời gian ủ bệnh như gia cầm cạn: từ 3 giờ đến 3 ngày; trừ một số vịt, vịt xiêm ( tỷ lệ 5-6,5%) có sức đề kháng cao, bi nhiễm cúm H5N1 có độc lực cao mà không phát sinh bệnh, nhưng vẫn làm lây truyền bệnh.

Về hô hấp: Vịt, vịt xiêm bị cúm chảy nước mắt, nước mũi, mắt bị viêm giác mạc (hiện tượng nầy không thấy ở gia cầm cạn), đỏ và có ít rỉ mắt, chúng khó thở và khản giọng, khản tiếng, có một số con bị phù nề vùng đầu.

Về tiêu hóa: sau giai đoạn sốt vịt, vịt xiêm ăn kém thậm chí bỏ ăn hoàn toàn, nhưng chúng uống khá nhiều nước, sinh ra tiêu chảy phân loãng trắng như phân cò hoặc trắng xanh, xung quanh lỗ huyệt bẩn, có nhiều phân trắng xanh bám dính, niêm mạc hậu môn bị phù nề và xuất huyết nặng, rõ nhất là ở vịt, vịt xiêm đẻ.

Về sinh sản: chỉ sau 1-2 ngày bị bệnh đàn vịt giảm đẻ rõ rệt, nhiều đàn tắt đẻ hoàn toàn và lúc đó chúng bắt đầu chết.

Về thần kinh: rất nhiều vịt cúm lười vận động, hay nằm, ngại xuống nước, sau đó không lâu ta thấy chúng bị bại chân, bại cánh, khi xua đuổi chúng cố sức chạy bằng cả đầu gối, hai cánh sã rộng chống xuống đất, làm động tác như hỗ trợ chân để có thể chạy được. Đầu và cổ vươn dài lắc lư về các phía.

Vịt gầy sút nhanh, cả đàn suy sụp nhanh và chết cũng rất nhanh, bệnh kéo dài từ 1-7 ngày và kết thúc với tỷ lệ chết khá cao đến mức tuyệt đối 100%.   

 

5. Bệnh tích

Các biến đổi bệnh lý đại thể của bệnh cúm gia cầm trên vịt và vịt xiêm về cơ bản cũng giống như ở gà. Tuy nhiên tần xuất biến đổi, tập trung chủ yếu thấy ở phổi, tim, buồng trứng và sau cùng mới là hệ tiêu hóa.

 


Bệnh tích chung là xung huyết, xuất huyết đa phủ tạng kể cả nảo

 

Nếu như các triệu chứng về hô hấp ở thủy cầm  thường nhẹ và ít thấy hơn so với gà, thì bệnh tích mổ khám lại thường xuyên thấy ở phổi

- Phổi phù nề, tụ huyết rất nặng và là bệnh tích đặc thù bệnh cúm thủy cầm.

- Xuất huyết màng xương lồng ngực trong nhiều ca bệnh cúm cũng là đặc thù của bệnh cúm gia cầm ở vịt và vịt xiêm.

- Dạ dày tuyến không tăng sinh, nhưng bị viêm, xuất huyết rất nặng, có một số trường hợp viêm loét sâu vào các thành lớp dạ dày.

 

           

     Xuất huyết mở bao quanh mề

 

    

         Dạ dày tuyến bị xuất huyết

- Xuất huyết mỡ bụng, mỡ màng treo ruột, mỡ bao tim rất rõ.

 

       

             Xuất huyết trên cơ tim  

                

    

              Viêm và hoại tử cơ tim

 

- Viêm xuất huyết buồng trứng, ống dẫn trứng ở vịt đẻ. Nhiều trường hợp trứng non bị dâp vỡ gây viêm dính phúc mạc với các cơ quan nội tạng khác.

- Viêm xuất huyết đường ruột đặc biệt là vùng hậu môn, van hồi manh tràng, dạ dày tuyến, niêm mạc tá tràng và rất giống như những biến đổi của bệnh New Catle.

 

        

          Xuất huyết màng treo ruột

 

- Trên màng bao tim có nhiều điểm xuất huyết , ngoài màng tim xuất huyết còn thấy ở cơ tim, động mạch vành và mỡ tim.

- Lách bị biến màu, tụy khô và dòn, thận sưng và có nhiều điểm tụ bầm huyết …

 

 

       

                   Lách sưng tụ huyết

 

      

          Bờ tuyến tụy không đều và hoại tử

 

    

                  Ổ hoại tử trên tụy

 

6. Điều trị bệnh cúm gia cầm

Bệnh cúm gia cầm thể HPAI do H5 và H7 đặc biệt là H5N1 rất nguy hiểm, do đó nhiều nước trên thế giới và Việt Nam không điều trị, mà tiến hành tiêu hủy tận gốc ổ dịch.

Tuy nhiên bệnh cúm gia cấm, không phải lúc nào cũng do H5N1  hoặc typ phụ H7 gây nên. Do đó năm 1970, 1984 các tác giả Lang.G.O, Beard, C.W.Wester đã dùng Adamatidin kết hợp với Rimantadin để điều trị cúm và cứu được 50-60% gia cầm bệnh.

Adamatidin và Rimantidin  là các thành phần cơ bản của thuốc Taminflu bây giờ, dùng điều trị bệnh cúm  thể HPAI trên toàn thế giới.

 

7. Phòng bệnh

Phòng bệnh cúm gia cầm mang tính chất quốc gia, đã được OIE, WHO khuyến cáo gồm 2 phương pháp sau

- Phòng bệnh bằng phương pháp an toàn sinh học

+.Tiêu hủy gia cầm trong ổ dịch một cách triệt để (chôn, đốt)  

+ Vệ sinh tiêu độc thường xuyên và chặt chẻ bằng các loại thuốc sát trùng như: Vinadin 10%,Virkon 0,5%, nước vôi 10%, Formol 2%, Iodin 1%

+ Phải làm hàng rào ngăn hoặc lưới ngăn trên các thủy vực chăn thả vịt để hạn chế lây nhiễm dịch bệnh.

+ Những thủy vực có nhiều chim hoang dã di trú sinh sống thì không chăn thả vịt, vịt xiêm.

+ Không nuôi chung vịt, vịt xiêm và các gia cầm cạn ( gà, gà tây, chim cút, chim bồ câu …) trong một khu vực.

+ Chỉ nhập trứng giống và con giống vịt, vịt xiêm từ các cơ sở và các địa phương an toàn về dịch cúm, có nguồn gốc rõ ràng.

+ Ở những vùng có nguy cơ tái phát dịch cúm thì không cho ấp nở vịt và hạn chế nuôi vịt, vịt xiêm.

 

 - Phòng bệnh bằng vaccin

 Thực hiện tiêm phòng bệnh cúm gia cầm theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Đặc biệt, tiêm sớm cho vịt xiêm con từ 1 tuần tuổi bằng vaccin dầu vô hoạt H5N9 và phải tiêm đủ 2 mũi tiêm cách nhau 4 tuần, cần tiêm bổ sung vào thời vụ nuôi thả vịt, vịt xiêm.

Đến nay các nhà khoa học thế giới, đã sản xuất được một số loại phòng bệnh cúm gia cầm đạt kết quả khá tốt. Căn cứ vào bản chất kháng nguyên mà các nhà khoa học đã phân loại vaccin thành 2 loại

+ Vaccin đồng chủng: là loại vaccin có cùng kháng nguyên H và N với virus gây bệnh thực địa như virus H5N1. Ưu điểm của loại vaccin này nhanh chóng đáp ứng miễn dịch và khả năng chống bệnh cao, hiệu quả tiêm phòng tốt.

Nhược điểm trình độ khoa học thế giới ngày nay, chưa đủ để phân biệt được đàn gia cầm nào đã tiêm vaccin và đàn gia cầm nào chưa tiêm vaccin, khi chúng cùng nằm trong một vùng đã có dịch.

+ Vaccin dị chủng: là vaccin có cùng kháng nguyên H  nhưng kháng nguyên N khác với virus gây bệnh ngoài thực tế sản xuất.

Ví dụ: Virus gây bệnh là H5N1, virus của vaccin là H5N2 thì vaccin đó gọi là vaccin dị chủng. Ưu điểm của loại vaccin này phân biệt giữa đàn gia cầm đã được tiêm và chưa tiêm trong cùng một ổ dịch.

Ở nước ta hiện nay đang áp dụng tiêm phòng đại trà vaccin vô hoạt H5N1 cho vịt và H5N2 cho gà có nguồn gốc từ Trung Quốc và Hà Lan, lần đầu tiêm dưới da cho gia cầm sớm nhất lúc gia cầm 14 ngày tuổi và 30 ngày sau tiêm nhắc lại lần 2.

Đây là một bệnh truyền nhiễm lây lan rất nhanh, gây thiệt hại kinh tế rất lớn và gây chết người vào những năm 2003 và 2004. Do đó người chăn nuôi gia cầm, phải tuân thủ nghiêm ngặt về quy trình nuôi an toàn sinh học và áp dụng triệt để các biện pháp vệ sinh thú y trong chăn nuôi, hạn chế tổn thất cho cá nhân, cho cộng đồng ở nông thôn, môi trường sống được bền vững, an tâm sản xuất vì lợi ích của nông dân. 

      

 

 


 
  Số lượt người đọc từ ngày đầu tháng: 239552 visitors (887232 hits)  
 
=> Do you also want a homepage for free? Then click here! <=